رینیت آلرژیک

رینیت آلرژیک Allergic rhinitis

 

 

 

رینیت آلرژیک شایعترین بیماری مزمن دستگاه تنفس است که در اثر رآکسیون با واسطه IgE به تعدادی از آلرژن ها ایجاد می شود .

شایعترین این آلرژن ها مایت ( mite ) ، حیوانات خانگی ( سگ و گربه ) ، سوسک ، کپک ها و گرده گیاهان است . واکنش آلرژیک نیازمند حساس شدن قبلی شخص به آلرژن مسئول ایجاد این واکنش می باشد . در این بیماران پاسخ آنتی بادی ایمونوگلوبولین E ( IgE ) در نسوج لنفاوی دستگاه تنفسی متعاقب استنشاق آلرژنها وجود دارد و وقتی علامت دار هستند در مخاط و ترشحات بینی آنها تعداد mast cell ها و بازوفیل ها افزایش یافته است . ایمونوگلوبولین E ازقسمت FC خود به سطح این سلولها اتصال یافته است و دقایقی بعد از اینکه بیمار در معرض آلرژنهای استنشاقی مانند گرده گیاهی که به آن حساس می باشد قرار گرفت واکنش آنتی ژن آنتی بادی اتفاق می افتد . آنتی ژن با قسمت Fab ملکول IgE راکسیون نشان می دهد و در نتیجه واسطه هائی مانند هیستامین ، پروستاگلاندین  ، لکوترین ها و فاکتور فعال کننده پلاکتی PAF و سایر سایتوکاین ها از mast cell های دگرانوله شده آزاد می شوند . این مواد باعث گشادی عروق ، ورم مخاط ، ترشح مخاط و تحریک گیرنده های خارش می شوند .

این مواد باعث دو واکنش می شوند واکنش اول شامل علائم فوری همراه با راکسیون آلرژیک می باشد ( خارش بینی ، ترشح روشن بینی ، عطسه و احتقان بینی ) . واکنش دوم که ساعتها بعد ایجاد می شود و در اثر حضور سلول های التهابی در بافت مخاط بینی است موقعی ایجاد می شود که این سلولها ( ائوزینوفیل ها و بازوفیل ها ) مواد واسطه ای خود را آزاد کنند که خود باعث می شود مخاط بینی دچار حالت تشدید پاسخ شده و بعدها آلرژنهای غیر اختصاصی و حتی مقادیر کم آنتی ژن می تواند باعث ایجاد علائم قابل ملاحظه در این افراد شوند .

حساس شدن آلرژیک به آلرژن های داخل منزل می تواند در زمانی که کودک حدود2 سال دارد ایجاد شود . حساسیت به گرده هائی که در خارج از محیط اتاق وجود دارند معمولاً در سنین بالاتر از 5-3 سال و حدود 9 سالگی ایجاد می شود . رینیت آلرژیک موجود در سراسر سال ( perennial ) در اثر آلرژنهای حیوانات خانگی ، گردو خاک خانه ، مایت و کپک ها ، سوسک و پر ایجاد می شود .

گرد و غبار خانه مخلوطی از مواد گوناگون است . ترکیب آن از خانه ای به خانه دیگر فرق می کند . این مواد شامل الیاف پارچه ، قسمت هائی از پوسته های جدا شده از بدن انسان ، موجودات زنده بسیار ریز بنام mite ( هیره ) ، قسمتهائی از بدن سوسک ها ، اسپورکپک ها ، باکتریها و خرده هائی از مواد غذائی می باشند .

مایت ها با نام علمی Dermatophagoides pteronyssinus  عبارتند از موجودات بسیار کوچک به اندازه 420میکرون و متعلق به خانواده آراکنید ها بوده و هشت پا دارند این موجودات در هوای گرم و مرطوب رشد می کنند . درجه حرارت مطلوب آنها 25 درجه سانتی گراد است و نیاز به رطوبت 70-80درصد دارند و وقتی رطوبت به زیر 40-50 درصد برسد می میرند . به تعداد نسبتاً بالائی این موجودات در بالش ، تشک ، قالی ، مبل های پارچه ای ، عروسک های پارچه ای وجود دارند . مایت ها از خورده ریزهای پوست انسان ، مو ، گرده ها و باکتری ها تغذیه می کنند .

خود مایت ها فی النفسه آلرژنیک نیستند بلکه پروتئین DERp1 در مدفوع مایت و قطعات خرد شده بدن اوست که باعث بروز آلرژی می شود . هر مایت ماده حدود 25-30 تخم می گذارد که سه هفته بعد تبدیل به مایت های جدید می شوند . طول عمر هر مایت حدود 1-2 ماه است . مایت ها باعث گزش انسان نمی شوند و ناقل بیماری هم نیستند و حشره کش هائی که در خانه ها استفاده می شود روی آنها اثر ندارد .

حدود 19000 خرده مایت و حدود 100-500 مایت زنده در هر گرم از گرد و خاک خانه وجود دارد .

مابین اطاقهای خانه اطاق خواب بیشترین تعداد مایت را دارد . برای جلوگیری از رشد مایت ها باید مانع افزایش رطوبت و درجه حرارت محیط زندگی شد . روی بالش ها و تشک ها را با روکش های پلاستیکی مخصوص که برای این منظور تولید شده اند و زیپ های مخصوص دارند پوشاند . مبل های پارچه ای و قالی را از محیط زندگی شخصی که به مایت حساس است بیرون برد . کف اتاق سرامیک یا کفپوش پلاستیکی باشد و صندلی ها پارچه ای نباشند .

کپک ها رطوبت بالای 50%برای رشد نیاز دارند و روی سطوح مرطوب محل زندگی ما رشد می کنند . رینیت آلرژیک فصلی در اثر حساسیت به گرده درختان ، علوفه و علف های هرز موجود در آن فصل می باشد ، گلها باعث رینیت آلرژیک نمی شوند زیرا گرده افشانی توسط باد ندارند . وقتی درباره سابقه این بیماران می پرسیم معمولاً علائم بیماری برای چند سال بصورت خفیف موجود بوده و به مرور زمان بتدریج این علائم شدید تر شده اند . معمولاً علائم بصورت حاد و ناگهانی خود را بروز نمی دهند . در بچه های کوچکتر از 5سال علائم رینیت آلرژیک را از عفونت های ویروسی مکرر بخصوص بچه هائی که مهد می روند و بصورت رینیت تظاهر پیدا می کند باید افتراق داد .

علائم رینیت آلرژیک شامل آبریزش بینی ، کنژسیون بینی ، ترشح پشت حلق ، عطسه مکرر ، خارش بینی و سقف دهان و چشم ها ، گلودرد مکرر ، حالت صاف کردن گلو ، سرفه و سردرد می باشد . از آنجائیکه گرده بیشتر گیاهان هنگام شب بمقدار فراوان تری در هوا وجود دارد ، هنگام صبح و با باز کردن پنجره ها احتمال ایجاد علائم در افراد حساس بیشتر است .

در فصل سرد زمستان که معمولاً گرده گیاهان وجود ندارند و پنجره اطاقها نیز بسته است آلرژنهای داخل اتاق مانند مایت ها می توانند مسئول بروز علائم در بیمار باشند . کودکانی که والدین مبتلا به آلرژی یا آسم دارند بیشتر دچار رینیت آلرژیک می شوند . اگر یکی از والدین مبتلا به آلرژی باشد شانس کودک برای ابتلا به رینیت آلرژیک 30درصد است و اگر پدر و مادر هر دو دچار آلرژی یا آسم باشند 50 تا 70 درصد موارد ممکن است فرزندشان دچار رینیت آلرژیک شود . بیمارانی که سابقه اگزما دارند در 80درصد موارد ممکن است دچار رینیت آلرژیک یا آسم یا هر دو بشوند . شیوع رینیت آلرژیک در بیمارانی که سابقه آسم دارند بیشتر است . در معاینه بالینی بیمارانی که دچار رینیت آلرژیک هستند معمولاً پلک های تحتانی پف آلود و تیره است . گاهی خطوطی زیر پلکهای تحتانی دیده می شود ( Morgan Dennie line ) .

در اثر خارش بینی که این بیماران دارند و مرتباً نوک بینی را بطرف بالا مالش می دهند شیارهای عرضی در 1/3پائین بینی دیده می شود .

ملتحمه چشمها ممکن است پرخونی داشته باشد . در معاینه گوش پرده تمپان این بیماران را از نظر وجود عفونت یا مایع پشت پرده تمپان بررسی نمائیم  .

در معاینه سوراخهای بینی ، توربینت های بینی متورم و رنگ آن قرمز مایل به آبی ولی کم رنگ می باشند ترشح بینی معمولاً روشن و گاهی سفید رنگ است . اگر ترشح رنگی بصورت زرد یا سبز باشد عفونت ویروسی و یا سینوزیت را باید مد نظر داشته باشیم . چون پولیپ بینی بندرت در بچه ها دیده می شود در معاینه بینی اگر پولیپ مشاهده شد باید بفکر حساسیت به آسپیرین و بیماری فیبروزکیستیک باشیم . در اسمیر بینی بیماران دچار رینیت آلرژیک ائوزینوفیل مشاهده می شود . وجود نوتروفیل نشانه عفونت مانند سینوزیت است . در CBC این بیماران ممکن است تعداد ائوزینوفیل ها بالا باشد ولی طبیعی بودن آنها رینیت آلرژیک را رد نمی کند . از نظر بررسی وجود آتوپی در این بیماران مقدار total IgE را اندازه می گیریم که بالا بودن آن برای تأیید تشخیص بیماری ارزش دارد ولی طبیعی بودن آن وجود رینیت آلرژیک را رد نمی کند .